Lời hứa: Write Once, Run Anywhere

Một lập trình viên người Canada đầy bức bối vào năm 1995 đã giải quyết một vấn đề mà hầu hết kỹ sư đều cho là không thể. Ông ngồi một mình trong văn phòng, nhìn chằm chằm vào một "cơn ác mộng". Mỗi thiết bị cần một loại code khác nhau. TV, điện thoại, máy tính. Viết một lần, rồi lại phải viết lại cho từng nơi. James Gosling không chấp nhận điều đó. Thứ ông tạo ra sau đó đã thay đổi mọi thứ.

Đây là cách Java trở thành ngôn ngữ lập trình đầu tiên thực sự "chạy ở mọi nơi". Gosling làm việc tại Sun Microsystems trong một dự án tên là Green. Mục tiêu: xây dựng phần mềm cho các thiết bị thông minh. Nhưng vấn đề là mỗi nhà sản xuất dùng phần cứng khác nhau, bộ xử lý khác nhau, bộ nhớ khác nhau. Viết code riêng cho từng loại gần như không thể mở rộng.

Vì vậy, Gosling đặt ra một câu hỏi mà không ai hỏi: điều gì sẽ xảy ra nếu code không chạy trực tiếp trên máy? Nếu có một thứ đứng giữa code và phần cứng thì sao? Thứ đó trở thành Java Virtual Machine (JVM).

Cách JVM hoạt động trong thì dễ.. nhưng lại là bước ngoặt lớn... các bác viết code Java một lần, trình biên dịch chuyển nó thành bytecode, không phải mã máy. Sau đó JVM trên mỗi thiết bị sẽ đọc bytecode đó và dịch nó cho phù hợp với từng máy cụ thể. Một ngôn ngữ, một codebase, chạy ở mọi nơi có JVM.

Có một lớp Java của những ngày đầu.. Giảng viên viết cùng một chương trình trên Windows, chạy nó trên một máy Linux ở góc phòng, rồi cho thấy nó hoạt động trên chiếc Mac cũ. Cùng một file .class, ba hệ điều hành, không cần chỉnh sửa gì. Đó là lúc các bác sẽ hiểu vì sao nó quan trọng.

Nhớ những ngày đầu tiên ấy, Gosling đưa ra một quyết định mà lúc đó bị xem là "điên rồ": ông loại bỏ con trỏ (pointers). Trong C và C++, lập trình viên điều khiển bộ nhớ trực tiếp, rất mạnh nhưng nguy hiểm. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm crash chương trình hoặc tạo lỗ hổng bảo mật. Java xử lý bộ nhớ tự động bằng garbage collection, để hệ thống tự dọn dẹp.

Cú pháp Java vẫn được giữ quen thuộc có chủ đích. Gosling vay mượn nhiều từ C và C++, dấu ngoặc nhọn, dấu chấm phẩy, cấu trúc tương tự, để hàng triệu lập trình viên có thể học nhanh hơn, rút ngắn thời gian từ vài tháng xuống vài tuần.

Năm 1996, Java 1.0 ra mắt với lời hứa: "Write Once, Run Anywhere". Các lập trình viên hoài nghi, nhưng rồi Java applet xuất hiện trên web, cho phép trình duyệt chạy chương trình thật, không chỉ trang tĩnh. Internet bắt đầu thay đổi.

Điều nhiều người không nhận ra là Gosling ưu tiên an toàn hơn tốc độ. Java thời đầu rất chậm, bị chỉ trích, nhưng ông hiểu rằng phần cứng sẽ luôn nhanh hơn theo thời gian, còn kiến trúc sai thì sẽ luôn sai. Ông chọn chơi cuộc chơi dài hạn.

Thế giới doanh nghiệp nhanh chóng chấp nhận Java. Ngân hàng cần bảo mật, Java đáp ứng. Hệ thống lớn cần dễ bảo trì, Java có kiểu dữ liệu nghiêm ngặt giúp phát hiện lỗi sớm. Đến năm 2000, Java thống trị backend toàn cầu.

Năm 2008, Android xuất hiện và Google chọn Java làm ngôn ngữ chính cho ứng dụng di động. Chỉ sau một đêm, Java trở thành ngôn ngữ của hàng tỷ chiếc điện thoại. Tầm nhìn “chạy mọi nơi” của Gosling cuối cùng thành hiện thực, theo cách không ai ngờ tới.

Ngày nay Java chạy trên hơn 3 tỷ thiết bị: máy ATM, thiết bị y tế, hệ thống giao dịch, thậm chí cả tàu vũ trụ. Một quyết định tạo ra lớp trung gian giữa code và phần cứng đã biến Java thành một trong những nền tảng bền vững nhất lịch sử phần mềm.

Và bài học không chỉ nằm ở Java. Nó nằm ở cách giải quyết vấn đề. Gosling không cố tạo ra một ngôn ngữ nhanh hơn, mà tạo ra một ngôn ngữ di động hơn. Ông nhìn thấy điều người khác bỏ lỡ: tương lai không thuộc về một nền tảng duy nhất, mà thuộc về tất cả...